Lichaamslengte is iets waar bijna iedereen wel eens over nadenkt. Ben je te klein voor die functie? Ben je te groot voor die auto? Of vraag je je gewoon af waarom jouw buurman een stuk langer is dan jij, terwijl jullie allebei gezond eten en veel bewegen. De werkelijkheid is dat er veel meer achter zit dan je misschien denkt. Groei is een samenspel van genen, voeding, slaap en de omgeving waarin iemand opgroeit. Dat maakt het een fascinerend onderwerp dat wetenschappers al decennia bezighoudt.
Genen bepalen grotendeels hoe lang je wordt
Erfelijkheid speelt de grootste rol bij hoe lang iemand uiteindelijk wordt. Onderzoekers schatten dat genen voor ongeveer tachtig procent verantwoordelijk zijn voor de uiteindelijke lichaamsgrootte. Als beide ouders lang zijn, is de kans groot dat hun kinderen dat ook worden. Dat komt doordat honderden genen samenwerken om de aanleg voor groei te bepalen. Er bestaat zelfs een simpele formule waarmee ouders een ruwe schatting kunnen maken: tel de lengte van vader en moeder op in centimeters, deel dat door twee, en tel er vijf centimeter bij op voor een jongen of trek er vijf centimeter vanaf voor een meisje. Dit geeft een indicatie, geen zekerheid. Genen leggen als het ware een plafond en een vloer vast, maar wat er daartussenin gebeurt, hangt af van andere factoren.
Voeding en slaap hebben meer invloed dan veel mensen denken
Niet iedereen bereikt zijn of haar genetisch bepaalde maximale grootte. Dat heeft vaak te maken met voeding en slaap, twee zaken die tijdens de jeugd enorm belangrijk zijn. Kinderen die te weinig eiwitten, vitaminen en mineralen binnenkrijgen, groeien minder goed. Zink, calcium en vitamine D zijn daarbij bijzonder belangrijk. Ze helpen botten sterker en langer te maken. Slaap is minstens zo relevant, want het groeihormoon wordt vooral aangemaakt tijdens de diepe slaap. Kinderen die structureel te weinig slapen, kunnen daardoor iets kleiner blijven dan genetisch mogelijk was. In landen waar ondervoeding veel voorkomt, zie je dit effect duidelijk terug in de gemiddelde lichaamsgrootte van de bevolking.
Nederlanders behoren tot de langste mensen ter wereld
Nederland staat al jaren bekend om zijn lange bevolking. De gemiddelde Nederlandse man is ongeveer 182 centimeter lang, de gemiddelde vrouw ongeveer 170 centimeter. Daarmee staan Nederlanders wereldwijd in de top als het gaat om gemiddelde lichaamsgrootte. Wetenschappers denken dat dit deels te verklaren is door een combinatie van goede voeding, een hoog welvaartsniveau en mogelijk ook selectie: langere mensen hadden in het verleden in Nederland misschien een licht voordeel bij het vinden van een partner. Ter vergelijking: in landen als Guatemala of Bangladesh is de gemiddelde man zo’n vijftien tot twintig centimeter kleiner. Die verschillen zijn niet zomaar genetisch te verklaren en wijzen op de grote rol van leefomstandigheden.
Na je twintigste groei je niet meer, maar je lengte kan wel veranderen
De meeste mensen stoppen met groeien ergens tussen hun zestiende en tweeëntwintigste jaar. Op dat moment sluiten de groeischijven in de botten zich. Daarna is het niet meer mogelijk om langer te worden op een natuurlijke manier. Toch kan de lichaamsgrootte op latere leeftijd wel degelijk iets veranderen. Door slijtage van de tussenwervelschijven worden mensen naarmate ze ouder worden vaak iets kleiner. Dit verlies begint al rond het dertigste levensjaar en neemt toe met de leeftijd. Een goede houding en voldoende beweging kunnen dit proces vertragen. Omgekeerd lopen mensen die de hele dag gebogen zitten of een slechte houding hebben het risico iets kleiner over te komen dan ze eigenlijk zijn. Meten in de ochtend geeft trouwens een iets grotere uitkomst dan meten in de avond, doordat de tussenwervelschijven overdag samendrukken.
Veelgestelde vragen
Op welke leeftijd stop je met groeien?
De meeste mensen stoppen met groeien tussen hun zestiende en tweeëntwintigste jaar. Meisjes stoppen gemiddeld eerder dan jongens. Op dat moment sluiten de groeischijven in de botten zich definitief.
Kan ik mijn lengte nog beïnvloeden als ik volwassen ben?
Als volwassene kun je niet meer langer worden, maar je kunt wel iets kleiner worden door een slechte houding of slijtage van de wervelkolom. Door rechtop te staan, te bewegen en sterk te blijven, kun je dit gedeeltelijk voorkomen.
Waarom zijn Nederlanders zo lang?
De grote gemiddelde lichaamsgrootte van Nederlanders komt waarschijnlijk door een combinatie van goede voeding, een hoog welvaartsniveau en mogelijk ook erfelijke selectie door de eeuwen heen. Dit is een onderwerp dat onderzoekers nog altijd bestuderen.
Maakt het uit op welk moment van de dag je je lengte meet?
Ja, dat maakt een klein verschil. In de ochtend ben je iets langer dan in de avond. Dit komt doordat de tussenwervelschijven in je rug gedurende de dag samendrukken door het gewicht van je lichaam. Het verschil is meestal ongeveer één tot twee centimeter.
